از سال 74 كه صحبت ورود موبایل به ایران به میان آمد، كم‌كم علائم فیزیكی آن هم در شهر ظاهر شد. یكی از اصلی‌ترین علائم متعدد آن آنتن‌های موبایل بودند كه بسرعت در شهر پخش شد. البته فناوری موبایل و نوع آنتن‌ها از آن سال تا امروز تفاوت‌های زیادی كرده است و استانداردهای بسیاری برای افزایش كیفیت آنها و كاهش اثرات زیست‌محیطی صورت گرفته است. در ابتدای كار این فناوری، تقریبا تمام تمركز روی افزایش كیفیت آن بود اما بعد از مدتی كه این فناوری به عنوان یك فناوری تجاری و ابزار ارتباط عمومی در سطح كلان مطرح شد، ملزوماتی از قبیل مراكز سوئیچ، آنتن‌های انتقال‌دهنده اطلاعات و گوشی‌های تلفن همراه را هم با خود به جوامع مختلف آورد.


مهم‌ترین موضوع مورد بحث بعد از ورود آنتن‌های موبایل به شهرها 2 نكته بود، اول شكل ظاهری و به هم خوردن زیبایی شهری و دوم موضوع امواج ارسالی این آنتن‌ها كه به عقیده برخی، برای سلامت مضر بودند. این در حالی است كه تحقیقات علمی تا به حال هیچ‌كدام از این مضرات را به اثبات نرسانده‌اند.
  


شبكه سلولی در آنتن‌های BTS

آنتن‌های BTS یا Base Transceiver station فناوری‌های گوناگونی از قبیل: GSM، WLL WAN، CDMA، WiFi و WiMAX را پشتیبانی می‌كنند.

این آنتن‌ها در شبكه تلفن همراه كه از نوع شبكه سلولی cell است، وظیفه تشكیل نقاط اتصال سلول‌های 6 ضلعی این شبكه را دارند و عموما 2 نوع ارتباط برقرار می‌كنند، اول ارتباط با سایر آنتن‌ها و دوم ارتباط با وسایل واقع در دامنه تحت پوشش.

بی‌تی‌اس‌ها اغلب دارای 3 سكتور هستند كه هر كدام حدود 120 درجه را پوشش می‌دهند كه جمعا 360 درجه می‌شود، اما هر سكتور یا قسمت می‌تواند مستقل نیز نصب شود تا محل‌های خاصی را پوشش دهد. بی‌تی‌اس حدود 30 كیلومتر برد دارد كه برد مفید آن را در فضای باز و بدون هیچ‌گونه ساختمان یا مانعی 20 كیلومتر تخمین می‌زنند و در فضای شهر با وجود ساختمان‌های بلند و متعدد، برد مفید را بین 2 تا 5 كیلومتر در نظر می‌گیرند. اگر در فضای باز و خارج از شهر باشید، بسته به قدرت سیگنال دریافتی از بی‌تی‌اس می‌توانید مكالمه داشته باشید به عبارتی دیگر در صورت داشتن شارژ كافی براحتی می‌توانید از فاصله 15 كیلومتری سایت مكالمه كنید. در این مقطع میزان تشعشع و قدرت فرستنده و گیرنده اهمیت پیدا می‌كند.

قدرت خروجی بی‌تی‌اس به صورت manual یا دستی و قدرت خروجی گوشی به صورت خودكار تنظیم می‌شود تا مصرف باتری به حداقل برسد.

امواجی كه توسط آنتن‌های موبایل ساطع می‌شوند

این آنتن‌ها امواج مایكروویو با فركانس و توان خاصی ارسال می‌كنند. عموما نیز دو نوع موج ارسال و دریافت می‌شود كه یك موج برای ارتباط با سایر آنتن‌هاست و دارای قدرت زیادی است و نوع دیگر برای ارتباط با دستگاه‌های واقع در منطقه تحت پوشش است كه قدرت كمتری دارد.

در این میان برای این‌كه بدانیم چه نوع تاثیری از این امواج ممكن است دریافت كنیم باید تفكیكی از تعاریف را برای خودمان داشته باشیم.

ابتدا آن‌كه هر محركی می‌تواند تاثیری بر كاربر داشته باشد اما این تاثیر بندرت مضر است. مانند وقتی كه كسی صحبت می‌كند و شما می‌شنوید، در این كار نیز امواج صوتی ارسال می‌شود و توسط اندام شنوایی شما دریافت و روی لایه‌های حساس مانند پرده گوش و استخوان‌های ریز و دیگر اجزای آن تاثیر می‌گذارد و آنها را مرتعش كرده و بعد از فعل و انفعالاتی، شما موج دریافتی را به عنوان صدا درك می‌كنید.

دوم آن‌كه ضرر داشتن نیز حدود و مقادیر مختلفی دارد و همان‌گونه كه تاثیر آن برابر مضر بودن نیست، مضر بودن نیز برابر خطرناك بودن نیست. ضرر داشتن یك سطح دارد مانند این‌كه خوردن نمك اضافه در وعده‌های مختلف غذا می‌تواند مضر باشد اما كدام یك از ما با توجه به سبك غذایی كشورمان توانسته‌ایم برای مدت طولانی غذای بدون نمك استفاده كنیم؟ از طرفی مضر بودن در دامنه زمانی كوتاه مدت می‌تواند در زمان طولانی تشدید شود. مانند آن‌كه در تمام وعده‌های غذایی در سنین بالا نمك استفاده كنیم كه این می‌تواند بسیار ضرر داشته باشد.

سومین دیدگاه نیز آن‌كه خطرناك بودن یعنی بالفعل بودن اثر تخریبی. مانند خوردن ماده سمی یا برخورد با خودرو.

این سه تعریف در صورت تفكیك می‌تواند دانش بهتری از محیط به ما بدهد و در مورد امواج موبایل نیز همین‌طور است.

امواجی كه سرطان‌زا نیستند

برخی این امواج را سرطان‌زا و خطرناك می‌دانند، اما این موضوع بعید به نظر می‌رسد، چراكه خطر در كوتاه‌مدت باید اثرات خود را نشان دهد اما موبایل چنین تاثیری ندارد و همه ما چند سالی است از آنها استفاده می‌كنیم بدون آن‌كه سرطان داشته باشیم.

محققان كالج امپریال لندن اطلاعات حدود 7000 كودك پایین‌تر از 5 سال كه 1397 نفر آنها سرطانی بودند را مورد بررسی قرار دادند و هیچ ارتباطی با قرار گرفتن مادر در دوران بارداری در معرض امواج آنتن‌های تلفن همراه و ریسك سرطان از جمله تومور مغزی و سرطان خون نیافتند.

عده‌ای نیز بر این عقیده‌اند كه امواج موبایل مضر هستند، یعنی می‌توانند سلامت افراد را به خطر انداخته و روی طبیعت نیز تاثیرات مشابهی بگذارند. این موضوع دارای موارد استناد بیشتری است اما از آنجا كه هنوز هیچ مدرك علمی برای اثبات آن به دست نیامده، این امواج را نیز نمی‌توان مضر دانست. در ضمن تحقیقات درباره عوارض جانبی تلفن همراه هم نشان داد كه اضطراب، سردرد و خستگی با امواج معمولی منتشر شده از آنتن‌های تلفن همراه ارتباطی ندارند.

به گزارش ایسنا، این تحقیقات از سوی گروهی از دانشمندان در انگلیس روی 44 نفر از افرادی كه اعلام كرده بودند به عوارض ناشی از امواج تلفن همراه دچار شده‌اند و 114 فرد معمولی دیگر در آزمایشگاهی كه ویژه این مطالعه طراحی شده بود، صورت گرفت. نتایج نشان داد كه علائم فیزیكی مانند ضربان قلب و فشار خون تحت تاثیر آنتن‌های تلفن همراه در هر دو حالت خاموش و روشن قرار نمی‌گیرند و اثر قابل توجهی روی افراد گروه اول و دومی كه در معرض امواج GSM قرار گرفته بودند، مشاهده نشد. بر اساس یافته‌های این مطالعه 3 ساله، سیگنال‌های تلفن همراه مسوول هیچ عارضه‌ای نیستند بنابراین كسانی كه نگران اثرات كوتاه مدت آنتن‌های تلفن همراه روی سلامت خود هستند با این خبر آسوده خاطر خواهند شد.

البته در اینجا ذكر 2 نكته لازم است. اول آن‌كه یكی از اصلی‌ترین دلایل رد یا اثبات قطعی مضر بودن این امواج سیاست‌های دست‌اندركار شبكه‌های ارتباطی در سراسر جهان است كه با میلیاردها دلار سرمایه خود می‌توانند جلوی هرگونه تحقیق قطعی و بی‌طرف را بگیرند. مثال مشابه این كار سیگار است كه هیچ پزشكی تا سال‌ها نتوانسته بود درباره مضرات سیگار تحقیق واقعی انجام داده و نتایج آن را منتشر كند. اما در پاسخ به این سوال كه آیا امواج موبایل بی‌ضرر هستند هم باید گفت رد كردن این‌كه این امواج به صورت صددرصد بدون تاثیر هستند اصولا كار عاقلانه‌ای هم نیست، چرا كه اگر تاثیر امواج نبود هیچ وسیله‌ای كار نمی‌كرد و امواج داخل خانه یا خودرویی وجود نداشت.

اما تاثیر این امواج چیست؟ امواج می‌توانند هنگام برخورد با سلول‌های بدن آنها را مرتعش و تولید گرما كنند. اما مقدار ارتعاش بستگی به نوع آنها یعنی یونی یا غیریونی بودن و نیز شدت توان آنها دارد. در مورد آنتن‌های موبایل، این توان بسیار كم است؛ اما از طرف گوشی تلفن همراه توان بالا می‌رود و بنابراین بیشتر از آنتن باید مراقب گوشی بود.

پاسخ به ابهامات مربوط به ضرر و زیان امواج تلفن همراه

سازمان انرژی اتمی كه متولی تشخیص توان پرتوزایی وسایل و اماكن در كشور است، آنتن‌های موبایل اپراتورها را مورد آزمایش قرار داده و برای آنها دستورالعمل و پروانه صادر می‌كند.

به گفته سخنگوی سازمان انرژی اتمی به طور كلی وقتی كه از پرتوها سخن به میان می‌آید، افراد پرتوهایی نظیر ایكس و گاما را به خاطر می‌آورند. این پرتوها، مولكول‌ها و اتم‌ها را یونیزه می‌كنند و به همین دلیل با ایجاد واكنش‌های شیمیایی در بافت بدن انسان بر آنها اثر می‌گذارند و به عنوان پرتوهایی كه می‌توانند ریسك ابتلا به سرطان را افزایش دهند شناخته شده‌اند. این در حالی است كه گرچه ماهیت پرتوهای ایكس و گاما با ماهیت پرتوهای رادیویی و مایكروویو كه در ارتباطات رادیویی مورد استفاده قرار می‌گیرند، مشابه است، اما به علت تفاوت بسیار زیاد در فركانس، تاثیرات این پرتوها بر انسان مشابه نیست. پرتوهای رادیویی و مایكروویو در هیچ شرایطی قادر به یونسازی در بدن انسان نیستند، نقش این پرتوها در افزایش ریسك سرطان توسط مجامع معتبر جهانی، نظیر سازمان جهانی بهداشت تایید نشده است.

سخنگوی سازمان انرژی اتمی در ادامه با اشاره به وظیفه این سازمان در حفاظت مردم و محیط در برابر پرتوها تاكید كرد: بر اساس قانون حفاظت در برابر اشعه كشور، مصوب مجلس شورای اسلامی در سال 1368، سازمان انرژی اتمی ایران نظارت بر اجرای این قانون برای حفاظت، مردم، كاركنان و نسل‌های آینده در برابر خطرات انواع پرتوها به عهده دارد و این وظیفه به مركز نظام ایمنی هسته‌ای كشور (امور حفاظت در برابر اشعه) محول شده است.

به این ترتیب تمامی اپراتورهای تلفن همراه بر اساس قانون حفاظت در برابر اشعه و با هماهنگی سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی ایران باید با اخذ پروانه اشتغال به كار با پرتوهای رادیویی و مایكروویو از امور حفاظت در برابر اشعه كشور به نصب و بهره‌برداری از تجهیزات تلفن همراه بپردازند كه در این صورت هر اپراتور برای دریافت پروانه اشتغال فوق متعهد می‌شود ضوابط مربوط و نیز استاندارد ملی ایران را در ارتباط با پرتوگیری مردم رعایت كند. این سازمان به 10 سوال عمومی درباره امواج، چنین پاسخ داده است.

آیا زندگی در نزدیكی محل نصب آنتن‌های بی‌تی‌اس خطرناك است؟

معمولا شدت سیگنال‌های رادیویی در منازل مسكونی مجاور این آنتن‌ها از حدود استاندارد نیز پایین‌تر است. تنها در نقاط بسیار نزدیك به آنتن‌ها ممكن است شدت سیگنال‌های رادیویی نزدیك حد پرتو باشد؛ اما به دلیل این‌كه این ایستگاه‌ها در ارتفاع نصب می‌شود، امواج در محل تردد مردم كمتر از یك‌دهم حد استاندارد است.

چرا در بیمارستان‌ها یا برخی مكان‌های مشابه برای استفاده از تلفن همراه محدودیت ایجاد می‌شود؟

سیگنال‌های ارسالی توسط تلفن همراه ممكن است در فاصله نزدیك با تجهیزات پزشكی تداخل ایجاد كند و باعث اختلال در عملكرد آنها ‌شود. به همین دلیل در برخی مكان‌ها علائم و دستورالعمل‌هایی برای این‌گونه موارد وجود دارد.

آیا استفاده از تلفن همراه برای افرادی كه ضربان‌ساز مصنوعی قلب یا همان Pacemaker دارند (كسانی كه در اصطلاح عموم باتری در قلب خود دارند) مانعی ندارد؟

انواع این دستگاه‌های ضربان‌ساز مصنوعی در برابر سیگنال‌های رادیویی، ایمنی متفاوتی دارند، بنابراین افرادی كه از این نوع درمان استفاده كرده‌اند و می‌خواهند از تلفن همراه نیز استفاده كنند، باید به توصیه‌های پزشك خود گوش فرا دهند؛ اما براساس توصیه‌های كلی ارائه شده توسط سازمان جهانی بهداشت WHO می‌بایست همواره فاصله 15 سانتیمتری بین ضربان‌ساز مصنوعی و گوشی تلفن همراه حفظ شود. همچنین از گذاشتن گوشی در جیب لباس طوری كه نزدیك قلب باشد، باید خودداری كرد.

بهتر است این افراد در دفترچه راهنمای ضربان‌سازها از سطح پرتوهای RF اطلاع كسب كنند و نیز در زمان خرید تلفن همراه از دفترچه راهنمای آن میزان امواج آن را بررسی تا از عدم ریسك‌پذیری تلفن همراه اطمینان حاصل كنند.

چه استانداردهایی برای ایستگاه‌های تلفن همراه و پرتوهای آن وجود دارد؟

در ایران استاندارد پرتوهای غیر یون‌ساز و حدود پرتوگیری با شماره 8567 كه در سال 85 به تصویب موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران رسیده است، باید رعایت شود. حدود استاندارد براساس آخرین یافته‌های بین‌المللی مورد تایید سازمان جهانی بهداشت، تنظیم شده است.

آیا تلفن همراه برای كودكان مضر است؟

در حال حاضر دلیلی برای محدودیت دسترسی به این ابزار برای كودكان نیست؛ اما بهتر است كودكان كمتر از آن استفاده كنند.

آیا حفاظ‌های موبایل یا باتری‌های مخصوص یا برچسب‌ها، تاثیری در كاهش اثرات امواج موبایل دارند؟

باید توجه داشت كه تلفن‌های همراه بنا بر استانداردهای بین‌المللی تولید می‌شوند و از طرفی برای این نوع ابزار مدركی علمی وجود ندارد كه بتواند اثبات كند این وسایل كارایی دارند. انجمن آزمایشگاه‌های مستقل اروپا نیز این ابزار را تایید نمی‌كند؛ اما توصیه سازمان جهانی بهداشت به این قرار است:

با كاهش مدت مكالمه و استفاده از هندزفری از نوع غیر بی‌سیم می‌توان میزان جذب انرژی تابشی از تلفن همراه را كاهش داد؛ اما این یك پیشنهاد است و نه یك هشدار.

آیا غلاف‌های مخصوص كاهش امواج در این كار موثر است؟

هیچ‌یك از این ابزار نیز مورد تایید نیست و عملا نمی‌توانند سر را در برابر امواج محافظت كنند و برخی نیز ممكن است معكوس عمل كرده و انرژی بیشتری را به بدن منتقل كنند.

آیا حدودی برای پرتوگیری امواج رادیویی وجود دارد؟

برای امواج و پرتوگیری امواج مایكروویو، استانداردهایی تعریف شده است. این استانداردها حدود را برای پرتوگیری شاغلان و مردم مشخص می‌كند. در كشورهای اروپایی از حدود ارائه شده توسط ICNIRP و در كشور آمریكا از استاندارد FCCاستفاده می‌شود. مبنای تدوین حدود استاندارد ملی ایران سند ارائه شده اروپایی است.

آیا كیت‌های هندزفری، خطر امواج موبایل را برای سر كاهش می‌دهد؟

از آنجا كه هنوز مضرات موبایل اثبات نشده است، نمی‌توان گفت كه این وسیله می‌تواند امواج را منحرف كند؛ اما می‌تواند سر را از میدان مغناطیسی موبایل دور كند. از طرفی ممكن است با نزدیك شدن تلفن همراه به سایر نقاط بدن (مانند كمر) جذب انرژی در آن ناحیه افزایش یابد.

چه نظارتی بر این نوع آنتن‌ها وجود دارد؟

دارندگان پروانه موبایل در كشور باید از سازمان انرژی اتمی، مجوز تایید كیفیت آنتن‌ها را دریافت كنند و این سازمان با بررسی موردی از رعایت این استاندارد در مناطق مختلف اطلاع كسب می‌كند.